Algemene informatie

Het dorp Gauw als onderdeel van ‘De Lege Geaën’

In het gebied ten oosten en noordoosten van Sneek treft u een oase van rust! Deze streek wordt wel aangeduid als de ‘Lege Geaën’, de lage gebieden. Geniet hier van de stilte en het typisch Friese landschap met zijn prachtige vergezichten en indrukwekkende wolkenluchten.

De nabijheid van de Snitsermar geeft het gebied nog een extra dimensie, in landschappelijk opzicht, maar ook voor natuurliefhebbers. Samen met de aangrenzende polders vormt het een interessant en rijk natuurgebied van zo’n 1200 hectare. Het is onder meer van groot internationaal belang voor veel watervogels. Maar natuurlijk is het ook een prachtige plek voor allerlei soorten van watersport.

Dwars door het gebied slingert de Snitser Âldfeart. De meeste dorpen zijn daarmee verbonden door middel van zogenaamde ‘opvaarten’. Een ander karakteristiek landschapselement is de Griene Dyk. Deze dijk, die loopt van Sneek naar Jirnsum, werd in de 12e eeuw aangelegd om het laaggelegen gebied te beschermen tegen overstromingen vanuit het zuidoosten.

Scharnegoutum, Gauw, Goënga, Loënga en Offingawier staan ook wel bekend als de ‘Snitser Fiifgea’. Gauw, Goënga en Offingawier zijn verstilde, authentieke dorpjes die de weidsheid van het landschap even onderbreken. In Offingawier is in een oud pand met een moderne aanbouw een galerie gevestigd. Ten oosten van het dorp, aan de Snitsermar, ligt het drukbezochte recreatiecentrum De Potten.

Het grootste dorp van de Snitser Fiifgea is Scharnegoutum, dat is ontstaan op de oostelijke oever van de voormalige Middelsee. Het dorp is mooi gelegen aan De Swette, die lange tijd de belangrijkste verbinding was tussen Leeuwarden en Sneek en tegenwoordig, als onderdeel van de Middelseeroute, vooral van belang is voor de pleziervaart. Op de vlag en het wapen van het dorp staat een vijfpuntige ster, die de vijf dorpen van de Snitser Fiifgea symboliseert.

Loënga is nog net niet opgeslokt door Sneek. Om deze bijzondere enclave te beschermen tegen de oprukkende verstedelijking is een landschapsplan gemaakt en uitgevoerd. Onderdeel daarvan was het graven van een haventje en een vaarverbinding met De Swette.

In het noordelijk deel van de Lege Geaën liggen de dorpjes Sibrandabuorren, Tersoal, Poppenwier en Raerd. Poppenwier is een beschermd dorpsgezicht en zeer schilderachtig. In Sibrandabuorren staat nog de voormalige zuivelfabriek ’De Lege Geaën’, die van 1891 tot 1975 in bedrijf was. Over de Sibrandabuorsterfeart ligt een prachtige brug uit 1865. Tersoal heeft een vaarverbinding met de Snitsermar. Alle drie dorpen zijn via een opvaart verbonden met de Snitser Âldfeart. Het vele water is één keer in de zoveel jaren het toneel voor het zogenaamde ‘preamkeskowen’. Daarbij nemen zes dorpen in het gebied het tegen elkaar op in een wedstrijd met karakteristieke pramen.

De Silvesterloop op Oudjaarsdag is een ook evenement in de Lege Geaën, maar deze gaat over de weg die al deze dorpjes met elkaar verbindt. De dorpen van de Lege Geaën zijn ook door andere activiteiten met elkaar verbonden. Wat het ene dorp niet heeft vindt men wel in één van de andere dorpen. In de sportzaal in Sibrandabuorren kan men sporten beoefenen zoals volleybal, korfbal, badminton, zaalvoetbal e.d.

In Goaiïngea is van mei tot oktober kaatsen voor oud en jong. In Tersoal staan op vrijdagavond de biljarttafels warm en klaverjassen is bijna elke vrijdagavond wel ergens in de Lege Geaën te beoefenen.

© tekst: Friesland Wonderland

 

Gauw

“In de weiden maar tussen de steden, is het goed wonen in ons kleine dorp”. Een mooiere omschrijving van het dorp Gauw is er niet. Gauw ligt ongeveer 5 km ten noordoosten van Sneek en heeft circa 375 inwoners. Een ideale woonplaats voor mensen die werken in Sneek, maar toch graag in een dorp willen wonen.

Geschiedenis

De naam Gauw is afkomstig uit het oud-Fries. De oude naam Clegawe betekent zoiets als ‘vaart waarlangs het vee vervoerd wordt’. Het dorp is een nederzetting aan de Gau, Geau of Gawe geweest. Het water tussen Sneek en IJlst heeft de naam ‘de Geeuw’ (in het Fries: ‘de Geau’) en kan hiermee ook in verband worden gebracht. En men vermoedt dat ‘de Oudvaart’, toen deze nog een breed water was, ook de naam Gau zou hebben gedragen.

Gauw vormt met een aantal andere dorpen de Lege Geaën. Op zijn Fries kortweg “De Legeaën” genaamd. Er zijn sporen van bewoning gevonden uit de 3e eeuw. Maar pas in 1256 wordt het dorp voor het eerst genoemd. Vroeger was het voornamelijk een boerendorp. Veel inwoners hebben tegenwoordig hun werk elders, bijvoorbeeld in Sneek.

Bezienswaardigheden

De Nederlandse Hervormde Kerk met zijn 13e eeuwse zadeldaktoren en preekstoel welke uit de 17e eeuw dateert, is karakteristiek voor Gauw. De kerktoren is eigendom is van de gemeente Wymbritseradiel. Enkele jaren geleden is de toren gerestaureerd. Het metselwerk is vervangen door oude middeleeuwse bakstenen. Zo heeft hij weer zijn oorspronkelijke vorm teruggekregen. In 2014 is de kerk(zaal) grondig opgeknapt en gemoderniseerd. Tegelijk is er een samenwerkingsverband gecreëerd tussen de kerkelijke gemeente en de vereniging van Dorpsbelangen Gauw wat inhoudt dat men gebruik kan maken van elkaars voorzieningen.

Tegenover de kerk staat een kunstwerk. Het is het standbeeld van Sibbeltje Gjaltema. Deze vrouw leefde van 1682-1765. In haar testament liet zij vastleggen dat de armen in Gauw met Kerst acht pond boter en een krentebol moesten krijgen. Lange tijd is haar laatste wens uitgevoerd. Het standbeeld kijkt uit op de plaats waar Sibbeltje is begraven. In de toren van de kerk is haar grafsteen ingemetseld.

Wonen en leven

Gauw heeft een basisschool en een peuterspeelzaal. Ook kent het dorp nog een levendig verenigingsleven, dat zich concentreert in het dorpshuis Ús Gebou. De diverse sportverenigingen kunnen gebruik maken van de sporthal van Sibrandabuorren op 500 m afstand van Gauw. In 1992 is een nieuw sportveldje aangelegd, vlakbij het dorpshuis.

Vroeger zaten er een bakker en een slager in het dorp en konden mensen voor de dagelijkse boodschappen terecht bij de SRV-man. Tegenwoordig moeten bewoners naar Scharnegoutum of Sneek.

De Boeijengastrjitte heeft zijn naam gekregen door de, in de Tweede Wereldoorlog, omgekomen bakker Dhr. W. Boeijenga. Hij werd op 8 augustus 1944 doodgeschoten toen er bij hem huiszoeking werd gedaan in verband met een ondergedoken Joodse vrouw. Bij een poging tot ontsnapping werd de heer Boeijenga neergeschoten. Elk jaar op 4 mei is er een korte herdenking bij de gedenksteen die in de muur van de kerktoren is aangebracht en bij het graf van de familie Boeijenga.

De Eker verwijst naar een gedeelte van een stuk land.

De Skalter is (was) de benaming van een “harde taaie veenbank”.

De Kamp is een algemene naam voor een afgebakend stuk land.

De Clegauwe ontleent zijn naam naar alle waarschijnlijkheid aan de in de 16e eeuw gebruikte naam voor ons dorp.

Destijds lag het stuk land (met de naam de Kamp) waar nu de Skalter, de Kamp en de Clegauwe liggen van een boer met de naam Wopke Anke en die woonde op de boerderij wat nu als adres Clegauwe 1 heeft.

It Tsjemlân is de naam van het laatste uitbreidingsplan van Gauw.

Op de plek waar nu huizen staan lag het ‘Tsjemlân’, land dat van Tsjemme of Tsjamme is geweest of door hem werd gepacht.

Het dorp Gauw ligt in de gemeente Súdwest-Fryslân en voor gemeentelijke zaken moet men naar Sneek. Ook zijn hier veel andere voorzieningen zoals ziekenhuis, verpleeghuis en verzorgingshuizen. Veel inwoners van Gauw hebben in deze stad hun werk.

De naam ‘De Lege Geaën’ (=lage landen) komt men veelvuldig tegen als naam voor allerlei verenigingen, stichtingen, school en ook de kerkelijke gemeente draagt deze naam.

 

Informatieboekje Gauw – Lees alles over de geschiedenis, de lokale bedrijven en de verschillende verenigingen in en om Gauw.

Historie van de kerk en woningen in Gauw – lees alles over de geschiedenis van de kerk en historische gevels van Gauw.